Bestaand onderzoek

Er is reeds uitgebreid onderzoek gedaan naar de representatie van gender in Japanse populaire cultuur, waaronder manga. Vroege studies focusten voornamelijk op de manier waarop vrouwelijke personages werden voorgesteld binnen verschillende genres als shōnen, shōjo, seinen en josei. Deze studies stellen bijvoorbeeld dat vrouwelijke personages is shōnen-manga traditioneel een meer ondersteunende of stereotiepe rol hebben, terwijl shōjo-manga vaker vrouwelijke protagonisten centraal stelt en meer aandacht besteedt aan emotionele en relationele ontwikkeling.¹
Tegelijkertijd tonen recentere studies aan dat deze grenzen steeds meer vervagen en dat vrouwelijke protagonisten ook in andere genres aan belang winnen.²

Daarnaast is er ook een groeiende aandacht voor de rol van de auteur zelf. Onderzoek toont aan dat vrouwelijke mangaka vaak complexere en actievere vrouwelijke personages creëren, hoewel dit niet universeel geldt.³ Sommige studies wijzen erop dat ook mannelijke mangaka sterke vrouwelijke protagonisten kunnen ontwikkelen, afhankelijk van genre, doelgroep en publicatie context.

Ondanks deze inzichten blijft er een tekort aan kwantitatief onderzoek naar de verhouding van vrouwelijke protagonisten per genre, evenals een systematische vergelijking tussen mannelijke en vrouwelijke mangaka. Veel bestaande studies zijn kwalitatief van aard en richten zich op case studies of specifieke werken, eerder dan op bredere patronen binnen de industrie.²

De evolutie van vrouwelijke personages in manga

De ontwikkeling van vrouwelijke personages in manga duidt op bredere verschuivingen in genderideologie en culturele opvattingen binnen de Japanse samenleving. Aanvankelijk werden in shōjo-manga, die sinds het einde van de jaren veertig op vrouwelijke lezers was gericht, vrouwelijke personages afgebeeld binnen conventionele genderrollen, waardoor stereotiepe voorstellingen van vrouwen vaak werden versterkt.⁴

Dit veranderde toen er in de jaren zeventig nieuwe narratieve vormen ontstonden en de genderrepresentaties complexer werden. In deze periode werden ook taboe-onderwerpen zoals vrouwelijke seksualiteit geintroduceerd, waardoor traditionele opvattingen over shōjo als een heteroseksueel meisje werden uitgedaagd.³

Vrouwelijke personages in manga zijn ook onderzocht vanuit het perspectief van dialoog en narratieve focus. Zo biedt shōjo-manga in het algemeen een evenwichtigere weergave van zowel mannelijke als vrouwelijke personages wat betreft dialoog en aanwezigheid, terwijl shōnen-manga overwegend mannelijke personages bevat en vrouwelijke personages vaak in aantal zijn beperkt en stereotiep worden afgebeeld.¹

Bovendien hebben vrouwelijke manga tekenaars en -lezers bijgedragen aan de ontwikkeling van een ‘vrouwelijke blik’ in manga, die vrouwen herpositioneert als subjecten in plaats van objecten. Dit perspectief daagt de mannelijke blik uit die in de populaire media overheerst en maakt verhalen mogelijk die de eigen keuzevrijheid van vrouwen benadrukken en gendergerelateerde thema's bekritiseren.²

De relatie tussen het geslacht van een mangaka en het geslacht van hun protagonist

De relatie tussen het geslacht van een mangaka en dat van hun hoofdpersonages kan worden bekeken vanuit het perspectief van genreconventies en thematische verkenningen in manga. Zo creëert Yoshinaga Fumi, een vrouwelijke mangaka, “Ōoku: The Inner Chambers”, een serie met een historische setting waarin de geslachten zijn omgedraaid: vrouwen regeren en mannen vormen een minderheid, die voornamelijk wordt afgebeeld als een mannelijke harem.⁵ Dit werk stelt Yoshinaga in staat om traditionele genderrollen en de bishōnen-esthetiek die typisch is voor shōjo-manga te verkennen en te bekritiseren, wat aangeeft dat een vrouwelijke mangaka mannelijke hoofdpersonen of mannelijke personages kan gebruiken om gendernormen binnen het genre uit te dagen of erover na te denken.

Daarentegen toont de analyse van “Great Teacher Onizuka” van Tōru Fujisawa, een mannelijke mangaka, een mannelijke hoofdpersoon die traditionele mannelijke stereotypen doorbreekt. Onizuka wordt neergezet als een mythische held, maar vertegenwoordigt tegelijkertijd een alternatief model van mannelijkheid dat breekt met conventionele, gewelddadige of fysiek dominante mannelijke archetypen.⁶ Dit geeft aan dat mannelijke mangaka ook mannelijke hoofdpersonen kunnen gebruiken om mannelijkheid te verkennen en te herdefiniëren, waarbij ze soms heersende gendernormen uitdagen.

Hoewel de context geen directe vergelijkende gegevens biedt over vrouwelijke mangaka die vrouwelijke hoofdpersonen creëren of mannelijke mangaka die vrouwelijke hoofdpersonen creëren, wordt wel benadrukt dat de genderdynamiek in manga vaak complex is en wordt beïnvloed door het perspectief van de maker en de conventies van het genre.⁷ Zo weerspiegelt het gebruik van bishōnen-personages door een vrouwelijke mangaka een genuanceerde omgang met gender die verder gaat dan een simpele overeenstemming tussen het geslacht van de maker en dat van de hoofdpersoon.